મોટિવેશન શું છે?? પ્રેરણા કોને કહેવાય??

આ મોટિવેશન શું છે?? પ્રેરણા કોને કહેવાય??

પ્રેરણા કે મોટિવેશન બીજું કંઈ જ નહીં પણ આપણી અંદર રહેલ સકારાત્મક્તાનો પ્રકાશપુંજ છે. પ્રેરણા આપણી અંદર જ છે, બહારથી આપણને પ્રેરણા કોઈ ના આપી શકે… પ્રેરક લેખ લખનાર લેખક હોય કે પ્રેરક વક્તવ્ય આપનાર વક્તા કોઈ આપણને પ્રેરણા આપી નહીં શકે, જ્યાં સુધી આપણે એના શબ્દોને સ્વીકારવા તૈયાર ના હોઈએ, આપણે ખોટા રસ્તે જઈ રહ્યા છીએ એ સ્વીકારીએ નહીં ત્યાં સુધી કોઈ આપણને સાચો રસ્તો બતાવી, એ તરફ વાળી નહીં શકે…

જાગવાની ઈચ્છાશક્તિ આપણાંમાં નહીં હોય ત્યાં સુધી એલાર્મ પણ આપણને જગાડી નહીં શકે

આખી વાત ઈચ્છાશક્તિની છે… જો આપણી અંદર ઈચ્છાશક્તિ ના હોય, તો આપણને કોઈ કંઈ જ કરાવી શકવાના નથી…! આ પ્રેરક લેખ કે વકતવ્યો એલાર્મ જેવા છે… એ આપણી અંદર સુસુપ્ત અવસ્થામાં રહેલ સકારાત્મક ઉર્જાના પુંજને જગાડવાનું કામ કરે છે..! પણ જાગવાનુ કામ તો આપણે જાતે જ કરવું પડે…! પણ પ્રોબ્લેમ એ છે કે આપણને એલાર્મમાં સ્નુઝનો પણ વિકલ્પ આપેલો હોય છે અને એની આપણને આદત પડી ગઈ છે, સ્નુઝ દબાવી પાછા સૂઈ જવાનું… આ વકતવ્યો સાંભળીએ કે લેખ વાંચીએ એટલે પૂરું નથી થઈ જતું, એ વિચારોને અમલમાં મૂકવા પડે, પોતાના જીવનમાં પરિવર્તન લાવવા તૈયાર થવું પડે… જો ઈચ્છાશક્તિનો અભાવ હોય, પોતાની ભૂલ સ્વીકારવાના અને પોતે ખોટા છે એ વાત સ્વીકારવાના સ્વભાવનો અભાવ હોય તો આપણે આ પ્રેરક શબ્દોને સ્વીકારી નહીં શકીએ અને પોતાની ભૂલો પણ નહીં સમજાય. તો તમે જ કહો ફાયદો ક્યાંથી મળવાનો??

જેમનામાં ઈચ્છાશક્તિ હોય છે એ લોકો પોતાના ધ્યેયને વળગી રહે છે અને ક્યારેય નિષ્ક્રિય બેસી નથી રહેતા. હંમેશા કર્મઠ બની પોતાનું કામ કરતાં રહે છે, પોતાની ભૂલ સ્વીકારવામાં સંકોચ નથી કરતાં, ભૂલ સુધારવા કટિબદ્ધ રહે છે, પોતાની ફરજો નિષ્ઠા પૂર્વક નિભાવતા રહે છે, અને જે પોતાની ફરજો નિષ્ઠાપૂર્વક નિભાવે છે, જીવનમાં પરિવર્તન લાવવાથી ડરતા નથી, જોખમ લેવા તૈયાર રહે છે, એ હંમેશા સફળ થાય જ છે… આ ફરજો નિભાવવાની અને સખત મહેનત સાથે ઈમાનદારીથી કામ કરવાની ઈચ્છાશક્તિ હોયને તો પ્રેરણા આપોઆપ અંદરથી જ મળી જાય… બહારથી કશું જ મેળવવાની જરૂર નથી. પ્રેરક લેખો કે વકતાવ્યો તો આપણને એક દિવસ માટે સકારાત્મક ઉર્જા પૂરી પાડે છે, પણ જે પ્રેરણા અંદરથી મળે છે એ આજીવન મરીએ ત્યાં સુધી આપણને કર્મઠ બની કામ કરવાની અને સફળતા મેળવવાની શક્તિ અને સ્ફૂર્તિ આપે છે… હા બધાની અંદર પ્રેરણા જાગૃત અવસ્થામાં નથી હોતી કેટલાકની અંદર આ પ્રેરણાનો પ્રકાશપુંજ સુસુપ્ત અવસ્થામાં આવી ગયો હોય છે ત્યારે પ્રેરક લેખો અને વકતાવ્યો એમને જાગૃત થવામાં મદદ કરે છે… પણ મૂળે એક વાત ચોક્કસ કે એ પ્રેરક શબ્દોથી મળેલ ઉર્જાને સક્રિય કરી આપણાં એ પ્રેરણના પ્રકાશપુંજને જાગૃત આપણે જ કરવો પડે..! એ સિવાય આ શબ્દોનો કોઈ અર્થ નથી. માટે પ્રેરક વક્તયો સાંભળવા અને પ્રેરક લેખ વાંચવા ખરા પણ એ પહેલા એ શબ્દોને હું મારા જીવનમાં ઊતરીશ અને મારા જીવનમાં પરિવર્તન કરીશ એ બાહેંધરી પોતાની જાતને આપવી અને પોતાની ઇચ્છાશક્તિને પ્રબળ કરવી જ રહી.

જો મહેનતમાં પ્રમાણિક્તા નહીં હોય, તો સફળતા અને સમૃદ્ધિ પણ આપણી પાસે પ્રમાણિક્તા દાખવશે નહીં…!

પોતાની જાતને કહેવું પડે કે મારે સફળ થવું છે.. કામ કરવું છે અને મહેનતથી ઉપર ઊઠવું છે… અને હું એ માટે સક્ષમ છું, કટિબદ્ધ છું. સફળતાનો કોઈ ટૂંકો રસ્તો નથી… અને આ રસ્તા પર કુદકા મારીને એને ટૂંકો પણ ન જ કરાય… કુદકા મારવા જઈશું તો ચોક્કસ પડીશું જ… આ સફળતાના રસ્તે તો શાંતિ, સમજદારી અને ઈમાનદારી પૂર્વક ચાલીને જ જવું પડે…! તો જ સફળતા મળશે, બાકી નિષ્ફળતા જ મળશે…! જો મહેનતમાં પ્રમાણિક્તા નહીં હોય, તો સફળતા અને સમૃદ્ધિ પણ આપણી પાસે પ્રમાણિક્તા દાખવશે નહીં… ગમે ત્યારે દગો દઈ જશે…! અને આપણે સફળતાના આસમાનેથી ભોંયતળીએ પછડાઈશું…! એક વાત હંમેશા યાદ રાખવી કે જો નિષ્ફળતાને સ્વીકારવાની હિંમત આપણી અંદર હશે તો જ આપણે સફળતાને પણ મેળવી અને માણી શકીશું. જો નિષ્ફળતાને સ્વીકારીશું નહીં તો સફળ થઈ જ નહીં શકીએ…! કારણ કે નિષ્ફળતાને સ્વીકારીશું તો ભૂલ શું કરી એ સમજી શકવા સક્ષમ થઈશું. અને ભૂલ સમજાઈ જશે તો એ સુધારવાના રસ્તા પણ મળી જશે… અને ભૂલ સુધારી લઈશું એટલે સફળતા પણ મળી જ જશે. અને એ ભૂલ સુધારીને મેળવેલ સફળતાનું જે સુખ હશે એ આપણને એક અનોખો આનંદ આપશે… મન પ્રફુલ્લિત થઈ જશે અને આપણને જીવન જીવતા અને માણતા પણ આવડી જશે…

બાકી આપણે બધા  જ અહીં સફળ થવા અને દુનિયાનું બધુ સુખ માણવા જ જનમ્યા છીએ… આપણાં જીવનમાં જે પરીક્ષાનો સમય આવે છે કે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિ સર્જાય છે એ બીજું કંઈ નહીં પણ મારા પ્રગતિ માટે ભગવાને સર્જેલી મારી કાબેલિયત પારખવા માટેની પરીક્ષા જ છે જે પરીક્ષા પણ ભગવાન પોતે જ આપે છે, મને તો માત્ર એમાંથી પસાર જ કરે છે… અને એટલે જ હું ઉત્તીર્ણ થઈને મસ્ત મજાનાં ફળ મેળવું છું. આપણે આ વાત પર ભરસો કરતાં શીખવું પડશે…! ભગવાન પર શ્રદ્ધા રાખવાની જરૂર છે..! પછી જુઓ કોઈ સમય તકલીફ વાળો નહીં લાગે… મન દુખી નહીં થાય… ચહેરા પરનું સ્મિત ક્યાંય નહીં ખોવાય…! એક એક દિવસ… એક એક પળ તહેવાર સમી થઈ જશે..! અને તહેવાર તો ઉજવવા માટે જ હોય ને..! આખું જીવન માત્ર જીવી ન નાખીએ…! તહેવારની જેમ માણીએ…!

પોતાની અંદર જીવન માણવાની ઈચ્છાશક્તિ ઉત્પન્ન કરીએ… આપણને અને આપણાં થકી બીજાને પણ જીવન માણવાની પ્રેરણા આપોઆપ મળી જશે.

 

હાર્દિક કલ્પદેવ પંડ્યા

છેલ્લે ક્યારે કોઈ કામ પહેલીવાર કર્યું હતું?

આપણે સૌ ઘંટીના બળદ જેવું જીવન જીવતા થઈ ગયા છીએ. એ જ રોજ સવારે આળસ મરડી ધીમે ધીમે ઊઠવું, નિત્યક્રમ પતાવી પૂજાપાઠ કરવા, નાસ્તા-પાણી ને જમણવાર પતાવવા અને તૈયાર થઈ કામ-ધંધે લાગવું. એ જ વાહન ચલાવી ઓફિસ જવું, એ જ ઓફિસ અને એ જ કામ, સહકર્મચારીઓ સાથે કામકાજ અને રકઝક, પાછું એ જ વાહન ચલાવી ઘરે આવવું, રાત્રિ ભોજન, કંટાળાજનક દૈનિક ધારાવાહિક અને હૃદયને દ્રવિત કરી દે તેવા સમાચાર, અને પાછું પથારીમાં પડવું ને ઊંઘી જવું. બીજા દિવસે ઊઠીને પણ બસ એ જ ક્રમ શરૂ….

“આ જીવન સામાન્ય રહી માત્ર પસાર કરવા માટે જ નથી.

રોજ કંઈક નવું કરીએ, જીવનમાં નવા ઉત્સાહ, ઉમંગ અને આનંદનો ઉમેરો દરરોજ કરીએ..”

જીવન એટલે રોજિંદા કામકાજ કરીને દિવસ પસાર કરવો એ જ નથી. રોજ એકનું એક જ કામ કરતાં રહેવું જરૂરી નથી. જીવન એ આજીવન કારાવાસની સજા નથી. જાણે કોઈએ આપણાં ઉપર જીવન થોપી દીધું હોય, એવી રીતે ક્યારેય જીવવું નહીં. હંમેશા જીવનમાં કંઈક નવીનતા લાવવા પ્રયત્નશીલ રહેવું. દરરોજ, દર મહિને, દર વર્ષે, કંઈક નવું શીખવાની ઇચ્છા મનમાં હંમેશા જીવંત રાખવી જોઈએ. શીખવાની કોઈ ઉંમર હોતી નથી. કોઈપણ ઉંમરે કંઈ પણ શીખી શકાય. મનની ઇચ્છાઓ પૂરી કરવા માટે કોઈ ચોક્કસ સમય હોતો નથી. કોઈ એવી પ્રવૃત્તિ કે જે આપણને કરવી ગમતી હોય પણ તેના અપૂરતા જ્ઞાનના કારણે કરી ન શકતા હોઈએ તો એમાં નિપુણ થવા પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. લેખન, ગાયન, ચિત્રકળા, નૃત્યકળા વગેરે… આ તો માત્ર ઉદાહરણ છે, આવી અનેક પ્રવૃત્તિઓ છે. જે પ્રવૃત્તિમાં રસ હોય તે કરવા સમય ફાળવવો જોઈએ. ક્યારેક પોતાના વાહનમાં મુસાફરી કરવાની જગ્યાએ સાર્વજનિક વાહન વ્યવહારનો ઉપયોગ કરીએ. ક્યારેક રોજિંદા કરતાં અલગ એવા કપડાં પહેરીએ, નવી ભાષા શીખીએ, નવી રમતો રમીએ, આજ કાલ તો અવનવા આધુનિક ઉપકરણોનો જમાનો છે, કોઈ વખત એય વાપરવા અને શીખવાનો ઉત્સાહ મનમાં જગાવીએ. રોજ કંઈક નવું શીખતા રહેવામાં જે અનેરો આનંદ છે એ બીજે ક્યાંય નથી. સક્રિય રહેવાનો પ્રયત્ન કરીએ. કંઈક નવું શોધતા રહીએ. રોજિંદા જીવનની ક્રિયાઓને અલગ રીતે કરીએ. પોતાની કામ કરવાની ઢબ બદલીએ. આમ કરવાથી પણ કંઈક નવું શીખવા મળશે, જાણવા મળશે.

“પોતાની જિજ્ઞાષાવૃત્તિને જીવનપર્યંત જ્વલંત રાખીએ.”

જીવનમાં હંમેશા સર્જનાત્મક રહીએ. પોતાની જિજ્ઞાષાવૃત્તિને આજીવન જ્વલંત રાખીએ. આમ જ સક્રિય રહી આગળ વધીએ. જોખમ લેવાની શક્તિ કેળવીએ. તો જ આપણે જીવનને ખરા અર્થમાં જીવી જ નહીં પણ માણી શકીશું. નવું કરવા અને નવું સ્વીકારવા તૈયાર હોઈશું તો જ મનથી આનંદમાં રહી શકીશું. આપણી દરેક સફળતાઓ, દરેક ઉપલબ્ધિઓથી પણ મહત્વનુ છે પોતાની જાતને એ પૂછવું કે “છેલ્લે મેં ક્યારે કોઈ કામ પહેલીવાર કર્યું હતું?”

ચાલો વિચારીએ, પૂછીએ પોતાની જાતને આ સવાલ અને આજથી જ જીવનને એક તહેવાર બનાવીએ. દરરોજ પોતાની હયાતિની સાબિતી આ દુનિયાને આપીએ. ઉત્સાહભેર જીવન જીવીએ. કંઈક નવું શોધીએ અને કરીએ.

 

હાર્દિક કલ્પદેવ પંડ્યા

નસીબ એટલે વળી શું??

આપણે કેટલાકને કહેતા સાંભળ્યા છે કે “મારું તો નસીબ જ ખરાબ છે.” તો કેટલાકને “નસીબ જેવુ કાંઈ નથી હોતું, મહેનતથી જ બધુ પ્રાપ્ત થાય છે.” કહેતા સાંભળ્યા છે. પણ વળી આ નસીબ કઈ બલાનું નામ છે?

દોસ્તો, જો આપણે આપણાં વ્યક્તિત્વમાં નિખાર લાવવો હશે તો આ “નસીબ” શબ્દ અને તેના અર્થને સમજવો ખુબ જ જરૂરી છે. દરેક માણસ પોતાના જીવનકાળમાં અનેક ઘટનાઓમાંથી પસાર થાય છે, જન્મ, બાળપણ, શાળાજીવન, મિત્રમંડળ, જીવનસાથી, નોકરી-ધંધો, અને પછી પોતાના બાળકો… અને આમ જ જીવનકાળ અવિરત ચાલ્યા કરે છે.  અને આ બધી જ ઘટનાઓ દરમિયાન જે શબ્દ સૌથી વધારે આપણે સાંભળીએ છીએ તે છે “નસીબ”…

દોસ્તો, આ “નસીબ” એટલે આપણાં ભૂતકાળમાં કરેલા કર્મોના આધારે આપણાં જીવનમાં ઘટતી અણધારી ઘટનાઓ કે જેના વિશે આપણને કંઈ જ ખબર નથી હોતી. બસ એ ઘટના ઘટે છે અને એને આપણે માત્ર સ્વીકારવાની હોય છે. સ્વીકારવી જ પડે છે… જેના પર આપણું કોઈ જ નિયંત્રણ નથી હોતું. બસ આને કહેવાય “નસીબ”. પણ હા હોં! આ “નસીબ”ને આપણાં નિયંત્રણમાં લાવવું એટલું અઘરું પણ નથી જ. બસ પોતાના પર આત્મવિશ્વાસ રાખી આગળ વધીએ અને સકારાત્મક્તા પૂર્વક સાચા રસ્તે સખત મહેનત કરીએ. બસ પછી જુઓ આપણું નસીબ કેવું બદલાય છે અને આપણી ઇચ્છા મુજબના પરિણામ આવે છે.

“જે છે, તે છે” બસ આ સ્વીકારી આગળ વધીશું તો ભયમુક્ત જીવન જીવી શકીશું. જે “નસીબમાં થવાનું છે તે તો થઈને જ રહેશે.” આ વાત સમજી ગયા એ સૌ સફળતા તરફ એક ડગલું આગળ વધી ગયા. કારણ કે તેમના જીવનમાં કોઈ પણ તકલીફો આવશે તોય એ ડગી નહીં જાય પણ “આ તો ભગવાન તરફથી થતી મારી પરીક્ષા છે. મને કંઈક સરસ પરિણામ આપવા માટે.” એમ કહી એ તકલીફ સામે લડી જશે. અને ક્યારેય એને અફસોસ પણ નહીં અનુભવાય, કારણ કે એ જાણે છે કે “મેં જે કર્યું છે એનું જ આ પરિણામ છે.” બસ આપણે પણ આ જ શીખવાનું છે. અને પછી જુઓ જીવન કેવું ખુશખુશાલ થઈ જાય છે.

આ નસીબ એટલે ભગવાન રામનું ચૌદ વર્ષનું વનવાસ, ભગવાન કૃષ્ણનું એક સામાન્ય શિકારી દ્વારા મોત, અને મીરાને ઝેર પીવાની ફરજ પડવી…. અને ઈતિહાસમાં અમર થઈ ગયેલ અનેક મહાનુભાવોના જીવનમાં આવેલ મુશ્કેલીઓ… તો પછી આપણે કોણ વળી?

બસ આટલું યાદ રાખો:

  • જે છે, તે છે…
  • જે થવાનું છે, તે તો થઈને જ રહેશે.
  • બસ એને સ્વીકારીને આગળ વધવું અને જીવનને માણવું.!

જે થાય છે તે સારા માટે જ થાય છે…

ઘણાં લોકો કહે છે કે આ બધુ મારી સાથે જ કેમ થયું? ભગવાન હમેશાં મને જ હેરાન કરે છે. કેટલી પરીક્ષા લેશે ભગવાન? આ બધુ ખરાબ મારી સાથે જ થાય છે. આપણને જરા અમથી તકલીફ પડે અને આપણે ભગવાનને કોસવા લાગીએ છીએ. “ભગવાન, તું તો મારો દુશ્મન છે.”

દોસ્તો, ભગવાને આ દુનિયા બનાવી છે, આપણને જન્મ આપ્યો છે એ કંઈ આપણને હેરાન કે દુખી કરવા માટે નહીં. ભગવાન આપણને જે આપે છે એ સારા માટે જ હોય છે. પછી એ દુ:ખ જ કેમ ના હોય. ભગવાન ચાહે તો આ દુનિયામાં બધુ સારું, સકારાત્મક અને “મોજા હી મોજા” વાળું જ રહે પણ જો એમ થાય તો સકારાત્મકતા અને સારી વસ્તુઓની કિંમત શૂન્ય થઈ જાય. બસ એટલે જ એમણે આપણને સુખની સાથે દુ:ખ અને આનંદની સાથે તકલીફની અનુભૂતિ આપી કે જેથી આપણે સુખ, આનંદ, હેપ્પી ફીલિંગની કદર કરતાં શીખીએ. જેમ શાળામાં એક ધોરણમાંથી બીજા ધોરણમાં જવા માટે પરીક્ષા આપવી પડે એમ તમે કોઈ ઉત્તમ ફળને લાયક છો કે નહીં એ જાણવા ભગવાન પણ તમારી પરીક્ષા તો લે જ ને??? આ જે કંઈ પણ ખરાબ સમય છે એ ખરાબ નહીં તમારી પરીક્ષાનો સમય છે. ભગવાન જ પરીક્ષા લે છે અને એ જ પરીક્ષા આપે પણ છે બસ એમ માની આગળ વધો દ્રઢપણે પરિસ્થિતિનો સામનો કરો. પોતાની અંદર આત્મવિશ્વાસ રાખો. સકારાત્મક વિચારસરણી એ જ દરેક પ્રશ્નનો ઉકેલ છે.

તમારો તમારા પ્રિયજન સાથે ઝગડો થયો છે? તો સમજો કે ભગવાન પણ ચાહે છે કે તમારા વચ્ચે સંબંધ પાક્કો અને મજબૂત બને. અને આમેય જ્યાં સાચા હૃદયના સંબંધો હોય ત્યાં જ ઝગડા અને મનદુ:ખ વગેરે શક્ય છે. કારણ કે ત્યાં જ તો અપેક્ષાઓ હોય છે. બાકી આજના સમયમાં અપેક્ષાઓ પારકા પાસે કોણ રાખે છે? તો એમની વાતોનું ખોટું લાગે અને ઝગડા થાય ખરા?? તમને તમારા જ લીધેલા નિર્ણય પર પસ્તાવો થાય છે?? તો બે વાત યાદ રાખો કે થઈ ગયું એને તમે બદલી શકતા નથી તો એ માટે ચિંતા કે ખોટા મૂંઝાઈને ફાયદો નથી. અને બીજું ભગવાને તમારા માટે કંઈક ઉત્તમ શોધી રાખ્યું છે. અને તમારા માટે પ્રગતિનો માર્ગ શોધી રાખ્યો છે. સમય આવ્યે એ મળી જ જશે. આ તો બે નાના ઉદાહરણો છે. આવા કેટલાય સવાલો છે જે મનમાં ઉઠતાની સાથે જ આપણે ભગવાનને ગાળો સુદ્ધાં આપતા સંકોચ નથી કરતાં.

પણ દોસ્તો, જો ભગવાને બધુ જ આપણને સહેલાઈથી આપી દીધું હોત તો આપણને એની કોઈ કિંમત જ ન રહેત બસ એટલે એ આપણને આ રીતે પરીક્ષા/કસોટી દ્વારા જે આપણે મેળવ્યું છે અથવા મેળવવાના છીએ એના માટે લાયક બનાવે છે કે આપણી લાયકાત પારખે છે. આપણને દરેક વસ્તુની કદર કરતાં શીખવે છે. માટે એના પર શ્રદ્ધા રાખો અને કર્મ કરે જાવ. જે પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છો એને સહર્ષ સ્વીકારો. અને મળેલ જીવનનો આનંદ માણો અને તકલીફો માટે પણ ભગવાનને આભાર કહો. પછી જુઓ આપોઆપ તકલીફો કેવી દૂર થઈ જાય છે.

આગળ કહ્યું એમ સકારાત્મક વિચારસરણી એ જ દરેક પ્રશ્નનો ઉકેલ છે. માટે હમેશાં સકારાત્મક વિચારો આવે એ વાત પર વધુ ધ્યાન આપો. કોઈ પણ પરિસ્થિતિના સકારાત્મક અને નકારાત્મક બંને પાસા જોવાની આદત કેળવો. હા, નકારાત્મક પાસા તરફ પણ જોવું કારણ કે જોશો તો જ તો એનાથી દૂર રહેવા પ્રયત્નશીલ રહેશો.

આ મંત્રને ગાંઠ વાળીને પોતાની પાસે રાખી લો.
“જે થાય છે તે સારા માટે જ થાય છે…”
અને પછી જીવન ઉત્તમ જ ઉત્તમ… તહેવાર જ તહેવાર… કોઈ સવાલ નહીં અને કોઈ મૂંઝવણ નહીં.

બસ એક દ્રઢ આત્મવિશ્વાસ… જે થઈ રહ્યું છે તે સારા માટે જ છે અને જે થવાનું છે એ પણ સારા માટે જ હશે. ભગવાન મને કંઈક ઉત્તમ આપવાનો છે… તૈયાર થઈ જા બેટા…!

હાર્દિક કલ્પદેવ પંડ્યા

મૌનનું મહત્વ

સંસ્કૃતમાં એક શ્લોક છે. “મૌનમ્ સર્વાર્થ સાધનમ્”. એટલે કે મૌન એ સૌથી શ્રેષ્ઠ સાધના છે. ખરેખર, મૌન એ ખુબ જ મોટી અને અઘરી સાધના છે. એનું મહત્વ પણ એટલું જ વધુ અને ઉત્તમ છે. મૌન માત્ર આંતરિક ઊર્જાની બચત નથી કરતું, આપણી અંદર નવીન ઊર્જાનો સંચાર પણ કરે છે. ગુસ્સો, આવેશ, વેર, દ્વેષ જેવી નકારાત્મકતા નષ્ટ કરે છે. જ્યારે આપણે ગુસ્સામાં હોઈએ ત્યારે મૌન આપણને ગુસ્સો ભૂલવામાં તથા પરિસ્થિતિના દરેક પાસાઓને પારખવામાં મદદરૂપ થાય છે. માનસિક સુખની પ્રાપ્તિ કરાવે છે. મૌન જીવનમાં સકારાત્મક્તા લાવવા માટે ખુબ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. આપણી વિચારશક્તિને સશક્ત બનાવે છે. આપણને નિયમિત અને શિસ્તબદ્ધ બનાવે છે. આપણી અંદર આત્મવિશ્વાસની વૃદ્ધિ કરે છે. મૌન એ વ્યક્તિને શ્રેષ્ઠ શ્રોતા બનાવે છે, જે શ્રેષ્ઠ શ્રોતા હોય તે જ વિદ્વાન બની શકે છે અને કહેવાય છે કે જે વ્યક્તિ વિદ્વાન હોય છે એ હંમેશા વધુ પડતું બોલવા કરતાં પોતાના કર્મોથી પોતાની વિદ્વતા સાબિત કરવામાં વધુ માને છે. આવા લોકો જરૂર સિવાય ક્યારેય શબ્દોનો પ્રયોગ કરતાં નથી, મૌન રહે છે. અને એટલે જ તેઓ સફળતાની ઊંચાઈએ બિરાજે છે. મૌનના સ્વાસ્થયલક્ષી લાભ પણ છે… મૌન એટલે યોગની ઉત્તમ સાધના… આ મૌન અને શાંત ચિત્તે માત્ર પ્રભુ સ્મરણ કરવાથી ઉચ્ચ રક્તચાપ એટલે કે હાઈ બ્લડ પ્રેશરની તકલીફમાં પણ ઘણો ફાયદો થાય છે. મૌન દ્વારા મનને શાંત અને પ્રફુલ્લિત કરી શકાય છે અને એના કારણે લોહીની ઉણપ પણ શરીરમાંથી દૂર કરી શકાય છે. મૌનથી ગંભીર બીમારીઓ ભલે દૂર ન થાય પણ રાહત ચોક્કસ અપાવે છે. આપણી રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં વધારો કરી આપણને એક નવી જ સ્ફૂર્તિ પ્રદાન કરે છે. આપણી અંદર કોઈપણ ગંભીર બીમારી સાથે લડવાની શક્તિનો સંચાર કરે છે. કહેવાય છે કે જે ઓછું બોલનાર અને મૌનનો નિયમ પાળતા લોકો નીરોગી અને લાંબુ જીવે છે.

આમ મૌનના ઘણા ફાયદા છે. પણ આ મૌન છે શું? મૌન કોને કહેવાય?

ઋષિમુનિઓએ મૌન વિશે જણાવતા કહ્યું છે કે મૌન એટલે બોલવું નહીં, વાંચવું નહીં, કોઈ ઈશારા નહીં, કોઈ વિચાર નહીં, કોઈ પરિસ્થિતિ સર્જાય તોય પ્રતિક્રિયા નહીં. જ્યાં બેઠા છો બસ ત્યાં જ બેસી રહેવાનું અને એ પણ શૂન્યમનસ્ક. આ છે ખરું મૌનવ્રત.

મૌન અઘરું છે પણ અશક્ય નથી…

શું આજના સમયમાં આવી આકરી સાધના શક્ય છે ખરી? આપણે કહીશું, ના… શક્ય નથી. પણ હકીકતમાં શક્ય છે. બીજું કંઈ નહીં પણ પોતાની જીભ પર નિયંત્રણ રાખવું તો ચોક્કસ શક્ય છે જ. આપણા રોજીંદા જીવનમાં આખો દિવસ નહિ તો દિવસનો અમુક સમય જેમ કે જમતી વખતે, સવારે ઉઠ્યા પછી એકાદ કલાક, એ રીતે મૌન રહેવાનો નિયમ પાળી જ શકાય. શક્ય હોય તો મૌન દરમિયાન ખાવાપીવાનું પણ ટાળી શકાય. હવે મૌન ધારણ કરવા માટે સૌથી ઉત્તમ સમય કયો? તો જવાબ છે પ્રાતઃકાળનો. પ્રાતઃકાળ એટલે કે સવારના સમયે મૌન ખુબ જ ફળદાયી રહે છે. કારણ કે સવાર સવારમાં આપણું મન બાહ્ય નકારાત્મકતાથી દૂર હોય છે. એવા સમયે સકારાત્મક ઊર્જા વધારવામાં મૌન ખુબ જ ઉપયોગી બને છે. આપણું મન ખુબ જ ચંચળ છે. તેની વિચારયાત્રાને અટકાવવી અશક્ય છે. પણ સવારના સમયે તેની ગતિ ધીમી હોવાથી સરળતાથી નિયંત્રિત કરી શકાય છે. આ સમયે મૌનવ્રત શક્ય હોય છે. અને ફળદાયી બને છે. ભલે એક જગ્યાએ બેસી ન રહી શકીએ. વાંચન ટાળી ન શકીએ. કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં પ્રતિક્રિયા આપ્યા વિના ન રહી શકીએ પણ પોતાના શબ્દો પર તો નિયંત્રણ રાખી જ શકીએ. પેલી કહેવત છે ને, ‘ન બોલવામાં નવ ગુણ’. કોઈ વાર ચૂપ રહેવાથી પણ કેટલાય પ્રશ્નો ઉકેલાઈ જાય છે. સંબંધો સચવાઈ જાય છે. શબ્દો થકી સંબંધો બગડે એના કરતાં તો મૌન સારું જ ને! પણ હા, ક્યારે મૌન રહેવું અને ક્યારે બોલવું એનું જ્ઞાન પણ જરૂરી છે, કોઈ ખોટી વાત થતી અટકાવવા બોલવું તો પડે જ. વિરોધ કરવો જ પડે. એ વખતે મૌન ના રહેવાય.

ચાલો ત્યારે આ અઘરી પણ ઉત્તમ સાધનાનો તમે પણ ક્યારેક પ્રયોગ કરી જો જો… એક સુંદર અનુભવ મળશે…! આ મૌન એકવાર તો રાખવા જેવુ હો..!

 

હાર્દિક કલ્પદેવ પંડ્યા