જીવન એક તહેવાર છે..!

આપણું આખું જીવન એક તહેવાર છે… જો આપણે તેને સમજી અને અનુભવી શકીએ તો ચોક્કસ માણી પણ શકીએ અને હંમેશા ખુશ અને હસતાં પણ રહી શકીએ. ભલે ને પછી ગમે તેવી પરિસ્થિતિમાં આપણે કેમ ન મુકાઈએ. આપણને સૌને એક સર્વોત્તમ યોનિમાં જન્મ મળ્યો છે. માનવ જન્મ… આ પરમ કૃપાળુ પરમાત્માએ આપેલ એક સર્વોત્તમ ભેટ છે. અને આપણી ફરજ છે કે આ અમૂલ્ય ભેટનું આપણે સન્માન કરીએ. અને સન્માન કરવાનો એકમાત્ર રસ્તો છે આ જીવનને તહેવાર સમું માણવું. આપણે જોઈએ છીએ કે આપણી આસપાસ ઘણા ખરા લોકો અને એકંદરે આપણે પણ હંમેશા ચિંતા, તણાવ અને ઉકળાટમાં જીવીએ છીએ. એક માત્ર તહેવાર જ એવો સમય હોય છે કે જ્યારે આપણે સંપૂર્ણ આનંદથી દિવસ વિતાવીએ છીએ. તો જો આપણે આપણાં આખા જીવનને એટલે કે જીવનની પળે પળને તહેવાર સમી જીવતા શીખી જઈએ તો કેટલું ઉત્તમ?

હવે જો આપણે આપણાં જીવનને સંપૂર્ણ તહેવાર સમું માણવું હોય તો જીવનના બધા જ રંગોને સકારાત્મકતાથી સ્વીકારવા પડે. કોઈપણ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિનું નિર્માણ થાય ત્યારે એમ સમજવું પડે કે આ પરીક્ષા છે જે મારો ભગવાન લઈ રહ્યો છે. અને એ ભગવાનનો આભાર માનવો કે એમણે આપણને એ પરીક્ષામાંથી પસાર થવા લાયક ગણ્યા. કારણ કે જ્યાં સુધી આપણાં એ ભગવાન આપણને કોઈપણ પરીક્ષામાંથી પસાર થવા લાયક નથી બનાવતા ત્યાં સુધી એ ક્યારેય પરીક્ષા લેતા પણ નથી જ. આપણે કોઈપણ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં મુકાઈએ કે તરત જ આપણે ફરિયાદો કરવા લાગીએ છીએ. પણ એ દરેક પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવાનો રસ્તો પહેલાથી જ ભગવાને નક્કી કરી રાખ્યો હોય છે. બસ આપણે તેને શોધવાનો અને પરખવાનો હોય છે. પણ એ પહેલા એ પરિસ્થિતિને સ્વીકારી એને પડકાર સ્વરૂપે સ્વીકારી એનો સામનો કરવા સજ્જ થવું પડે. આપણે સૌ પેલી કહેવત તો જાણીએ જ છીએ.”ભગવાન પણ એની જ મદદ કરે છે જે પોતાની મદદ કરે છે.” બસ આ એના જેવુ જ છે. જો આપણે જાતે જ દૂ:ખી થતાં રહીશું તો ભગવાન પણ આપણને ખુશ નહીં કરી શકે. અને એક દિવસ એવો આવશે કે જ્યારે આપણે તહેવારોના દિવસે પણ દૂ:ખી અને ઉદાસ રહીશું. માટે પળેપળને એ પરમ કૃપાળુ પરમાત્માની અમુલ્ય ભેટ માની એને માણવા પ્રયત્ન કરીએ.

આ એટલું અઘરું પણ નથી. જો દૃઢ નિશ્ચય કરીએ અને થોડો અભ્યાસ(practice) કરીએ તો આપણે તહેવાર સમું જીવન જીવી જ શકીએ. અને એ માટે સૌથી પહેલા અકારણ હસવાનું શીખીએ. લોકો ઉપર હસતાં આપણને આવડે છે પણ પોતાના જીવનને સ્વીકારી હસીને જીવતા આપણને નથી આવડતું માટે એ સૌથી પહેલા શીખવું જોઈએ. નવેનવ રસથી સંપન્ન એવા આ જીવનને માણવા દરેકે દરેક રસ એટલે કે ભાવનાઓને સમજતા અને અનુભવતા શીખવું પડે. ત્યારે જ આપણે સતત કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં તટસ્થ રહી જીવનનો આનંદ માણી શકીએ છીએ. જો આ ભાવનાઓ આપણે બરાબર ન અનુભવીએ તો સુખમાં છલકાઈ જવાનો અને દૂ:ખમાં ભાંગી પાડવાનો ભય રે છે. માટે આ નવેનવ રસ એટલે કે ભાવનાઓને સમજીએ અને માણીએ એ જરૂરી છે. ત્યાર બાદ બાળક બની બાળકની એ નિખાલસતા અને નિર્દોષતાને અપનવીએ. જીવનભર આપણી અંદર એક બાળક જીવંત રાખીએ. બાળકો સાથે બાળકોની સાવ બાલિશ એટલે કે છોકરમતવાળી રમતો રમીએ. આપણે મોટા થતાં જઈએ છીએ અને આપણી પરિપક્વતા આપણી અંદર રહેલા બાળકને મારી નાખે છે અને એટલે જ આપણે ખરા અર્થમાં બાળકોની જેમ જીવનને માણી નથી શકતા.

નકારાત્મક આદતો છોડી સકારાત્મક આદતોને જીવનમાં અપનવીએ. એ પણ આપણને અંતરમનથી ખુશ રાખવામાં મદદરૂપ થશે. આપણી શોખની પ્રવૃત્તિઓ અને મનોરંજન માટે સમય ફાળવીએ. બીજું કશું નહીં તો પણ આ આધુનિક યુગમાં આપણે સૌથી આગળ નીકળી જવાની હોડમાં આપણાં મન પર અને મગજ પર જે ભૂતકાળની ભૂલોના પસ્તાવા અને ભવિષ્ય કેવું હશે એની ચિંતાની જે પરત બનાવી છે એને હટાવી વર્તમાનમાં જીવતા શીખી જઈએ. જે મળ્યું છે તેનો આભાર માની જે નથી મળ્યું તે મળી જ જશે એ વિશ્વાસ સહ કાર્યરત બનીએ. કારણ કે વર્તમાનમાં નહીં જીવીએ તો કાર્યરત બની આપણાં સપનાઓ પૂરા પણ નહીં કરી શકીએ. આ જ રીતે આપણાં સપના પૂરા કરતાં કરતાં આપણે આ તહેવાર સમા જીવનને માણી શકીએ છીએ.

ચાલો પહેલા જીવન એક તહેવાર છે એ વાતને સ્વીકારીએ અને પછી તેનો અનુભવ કરવા સજ્જ થઈએ.

 

હાર્દિક કલ્પદેવ પંડયા

બાળપણ ખોવાઈ રહ્યું છે!!

બાળપણ… આહા… શબ્દ સાંભળતા જ મનમાં એક બાળક જન્મ લઈ લે… આખાય ચહેરા પર ચમક આવી જાય. અંતરમન ખેલકૂદ કરવા થનગની ઊઠે. પણ ખરેખર આજે જોઈએ તો બાળપણ ક્યાંક ખોવાઈ ગયું છે.

નાના બાળકોની વાત કરીએ તો, બાળકોમાં પણ બાળપણથી જ સમજદારી, શિસ્ત અને અનુશાસનના નામે આપણે એમનું બાળપણ એમની પાસેથી છીનવી લીધું છે. અને આ જ સમજદારી, શિસ્ત અને અનુશાસનના નામે આપણે પણ બાળક બની બાળકો સાથે રમવાની એ મજા ને ભૂલી ગયા છીએ.

યાદ કરવા બેસીએ કે છેલ્લે ક્યારે નિખાલસ બાળક બની એક બાળકની જેમ બાળકો સાથે રમ્યા હતાં??? તો કદાચ દિવસ આખો નીકળી જશે પણ એક દિવસ શું, એક ક્ષણ પણ એવી યાદ નહીં આવે. ઘણું તો આપણે બાળકની નિખાલસતા અને પ્રમાણિક્તા પણ આપણા બાળપણમાં જ છોડી આવ્યા છીએ. લાલચ અને લોભ, ઈર્ષા અને દ્વેષ ભાવ એટલી હદે આપણે પોતાની અંદર ભરી દીધા છે કે આપણે સાચું ખોટું બધુ જ ભૂલી ગયા છીએ. બાળકોને આપણે સાચું બોલવાના, પ્રમાણિક્તા અને ઈમાનદારીના પાઠ ભણવીએ પણ આપણે પોતે જ એમાંથી કશું આપણા જીવનમાં ન ઊતારીએ તો બાળકોમાં એ સંસ્કાર ક્યાંથી આવે? બાળકો બાળપણમાં જે કંઈ શીખે છે એમાંથી નેવું ટકા નિરિક્ષણ દ્વારા… જે જુએ છે એ જ શીખે છે… હવે આપણે જ ઘૂસખોરી, અપ્રમાણિકતા, અને ભ્રષ્ટાચારને આદરીશું તો બાળકો બીજું શું શીખશે.? આપણે જ વાતે વાતે ગુસ્સા, ઝગડા અને વાદવિવાદ કરીશું અને પોતાને સાચા પાડવાના ખોટી રીતે પ્રયત્ન કરીશું તો બાળકો બીજું શું શીખશે?

ખેર… આજે તો વાત માત્ર એ બાળપણને જીવવાની અને એ બાળપણ સમું જીવન માણવાની જ કરવી છે… તમે ક્યારેય નાના ભૂલકાઓને ચિંતાતુર જોયા છે ખરાં??? ના જરાય નહીં… એ હંમેશા નિશ્ચિંત જ જોવા મળે… કારણ કે એમને જીવન જીવતા નહીં પણ માણતા આવડે છે. એ જીવનની દરેકે દરેક પળને માણી જાણે છે. અને એટલે જ એમના ચહેરા પર સ્મિત કાયમી અકબંધ રહે છે. અને ભગવાન પણ એ ભોળા બાળપણમાં જ વસે છે… બાળકો જે કંઈપણ નવું કરે એમાં જલ્દી સફળ થાય છે, પ્રાથમિક ધોરણોમાં તેઓ હંમેશા પહેલા ને બીજા નંબરે પાસ થાય છે, એનું કારણ ખબર છે? કારણ કે એ સમયે એ માત્ર સફળતાની હોડમાં દોડ નથી લગાવતા પણ જે કંઈ કામ કરે એ પોતાના આનંદ માટે અને કંઈક નવું શીખવાની જિજ્ઞાશા સહ કરે છે. અને એ જ ગુણ એમને સફળતા અપાવે છે. કારણ કે એ જે-તે કામ(ભણતર)માં પોતાને ખુશ રહેવાનુ કારણ શોધતા હોય છે… પોતાનો આનંદ શોધતા હોય છે. પણ એ આનંદમાં ક્યારેય કોઈનું નુકસાન કરવાની ભાવના નથી હોતી. અને એ જ પવિત્રતા એમના જલ્દી સફળ થવાનું મુખ્ય કારણ છે. આપણે જેમ જેમ મોટા થતાં જઈએ છીએ એમ એમ આપણી અંદર પોતાની પ્રગતિના વિચારો કરતાં બીજાની અધોગતિ અથવા બીજાની પ્રગતિ પ્રત્યે ઈર્ષાભાવ પહેલા આવે છે અને એ જ કારણ છે કે આપણે સફળતાને પામી શકતા નથી. આપણાં ભાવ અને વિચાર જો બાળક જેવા સકારાત્મક,  શુદ્ધ અને પવિત્ર જીવનના છેલ્લા શ્વાસ સુધી અકબંધ રહે તો આપણે જીવનમાં જે સફળતા જોઈએ છે એ પ્રાપ્ત કરી જ શકીએ અને એટલું જ નહીં એ સફળતા અને સુખને માણી પણ શકીએ.

જીવનનો કોઈપણ તબક્કો હોય એમાં આપણી અંદર એક બાળક હંમેશા જીવંત રહેવું જ જોઈએ. એની એ નિખાલસતા, ભોળાપણું, અને પવિત્રતા એ આપણાં જીવનને ઉત્તમ અને આદર્શ બનાવવા માટેના મૂળભૂત મૂલ્યો છે. આ બાળપણ જ છે જે જીવનનો સાચો અર્થ શીખવે છે… જીવનનો સાચો અર્થ જીવન માત્ર જીવી નાંખવામાં નહીં પણ જીવનને માણવામાં છે.. દરેકે દરેક દિવસ અને દરેકે દરેક પળ એક તહેવારની જેમ માણવી જોઈએ…

પણ આ બાળકને શોધવા અને એ બાળકને આપણાં જીવનમાં જીવંત રાખવા કરવું તો શું??

૧) પોતાના જીવનમાં એક બાળક જીવંત રાખવા હંમેશા અકારણ સ્મિત રાખી સૌને મળીએ.

૨) નાનામાં નાની પ્રવૃત્તિ વિના કોઈ સંકોચ કરવા તૈયાર રહેવું.

૩) રમતો રમવામાં ક્યારેય શરમ ન અનુભવતા નિખાલસ બની રમવી.

૪) જાતને ખુશી ક્યાંથી મળે એ શોધવામાં રસ કેળવવો.

૫) હંમેશા પોતાની સાથે બીજા માટે પણ સકારાત્મક વલણ અને મદદની ભાવના કેળવવી.

૬) બાળકની જેમ કોઇની સાથે ઝગડો થાય તોય અંતે તો સામે ચાલીને એ મન મુટાવ દૂર કરીએ…

આવા કેટલાય ગૂણો છે બાળકો પાસે શીખવાના… બસ એ જ શીખી પોતાની અંદર જીવનભર જીવંત રાખીએ અને આપણાં બાળકોને પણ શીખવીએ…

ચાલો, ફરી એ ખોવાઈ ગયેલા આપણી અંદરના બાળકને શોધી લઈએ અને જીવનને માણવાની શરૂઆત કરીએ.. જીવનને સાર્થક બનાવીએ.

હાર્દિક કલ્પદેવ પંડયા